বিশেষ লেখাঃ নতুন অনুবাদকলৈ একলম


নতুন অনুবাদকলৈ একলম
-নিকু দুৱৰা, সম্পাদক, Translators

বৰ্তমান সময়চোৱাত বিশ্ব সাহিত্যই ইয়াৰ ধ্ৰুপদী আৰু ৰক্ষণশীল চৰিত্ৰ সলনি কৰি একধৰণৰ গোলকীকৃত ধাৰণাৰ মাজলৈ গতি কৰিছে। ইয়াৰ ফলত বিশ্ব সাহিত্যত অনুবাদৰ প্ৰাসংগিকতা বহুপৰিমাণে বৃদ্ধি পাইছে। আমাৰ নিচেই কাষৰীয়া বাংলা সাহিত্যতে অনুবাদ সাহিত্যৰ গুৰুত্ব দেখিলে চমক খাবলগীয়া। বিশ্ব সাহিত্যৰ বিভিন্ন নতুন-নতুন সৃষ্টিসমূহ বাংলা ভাষাৰ পাঠকসকলে আমাতকৈ বহু আগতেই পঢ়িবলৈ সুবিধা পায়। উদাহৰণস্বৰূপে ইচ্ছুক পাঠকসকলে অনুবাদকেৰ আড্ডা শীৰ্ষক ব্লগটো চাব পাৰে।
        কিন্তু তাৰ বিপৰীতে অত্যন্ত দুৰ্ভাগ্যক্ৰমে অসমীয়া সাহিত্যত এতিয়ালৈকে অনুবাদ সাহিত্যক ইয়াৰ প্ৰাপ্য গুৰুত্ব প্ৰদান কৰা নাই। ফলস্বৰূপে অসমীয়া সৃষ্টিশীল সাহিত্যসমূহ একঘেয় হৈ পৰাৰ লগতে পাঠকৰসমাজৰো অধ্যয়নৰ পৰিসৰ যথেষ্ট কমি গৈছে। এনেকুৱা পৰিস্থিতিতে আমাক নতুন অনুবাদকৰ অত্যন্ত প্ৰয়োজন।
        অনুবাদৰ সৈতে বহুখিনি কাৰিকৰী কথা জড়িত হৈ থাকে। এই কাৰিকৰী কথাসমূহ ভালদৰে হৃদয়ংগম কৰিব নোৱাৰিলে এজন সফল অনুবাদকৰ সৃষ্টি নহয়। মনত ৰখাটো ভাল যে অনুবাদ এটা অত্যন্ত চিৰিয়াছ আৰু সৃষ্টিশীল কাম। আমি এই লেখাটোৰ জৰিয়তে অনুবাদৰ কেতবোৰ মৌলিক কাৰিকৰীগত দিশ পাঠকসকলৰ মাজত আলোচনাৰ যোগেদি তুলি ধৰিব খুজিছোঁ।
১) ভাষাগত দখলঃ অনুবাদ কৰিবলৈ যাওঁতে আমি মন কৰাটো উচিত যে আমি আচলতে ভাষাৰ সৈতে খেলিবলৈ গৈ আছোঁ। অনুবাদত কাৰিকৰীভাৱে দুটা ধাৰণা আছে— উৎস পাঠ (Source Text) আৰু লক্ষ্য পাঠ (Target Text)উৎস পাঠ হৈছে আমি যিটো পাঠ বা টেক্সক মূল পাঠ হিচাপে গ্ৰহণ কৰিছোঁ। সেইদৰে লক্ষ্য পাঠ হৈছে আমি অনুদিত কৰা নতুন পাঠটো। এতিয়া আমি অনুবাদ আৰম্ভ কৰিবলৈ আটাইতকৈ বেছি প্ৰয়োজন হব উৎস পাঠ আৰু লক্ষ্য পাঠৰ ভাষাকেইটা ভালকৈ জনাটো। এটা ভাষাৰ শব্দভাণ্ডাৰ (Vocabulary)-ৰ জ্ঞান আমাৰ যিমানেই বেছি হব, সিমানেই আমি ভাষাটোৰ কালিকা শক্তিক অধিক ভালকৈ হৃদয়ংগম কৰিব পাৰিম। উদাহৰণ দিছোঁঃ ৰেইনাৰ মাৰিয়া ৰিল্কেই তেওঁৰ বহুপঠিত গ্ৰন্থ ‘Letters to a young poet’ৰ প্ৰথমখন চিঠিত লিখিছেঃ “There is only one way: Go within.”এতিয়া এই বাক্যটোক আমি কিদৰে অনুবাদ কৰিম সেয়া এটা বিচাৰ্যৰ বিষয় হব।
        শব্দভাণ্ডাৰৰ ওপৰত দখল বঢ়াবলৈ ইচ্ছুক ন-শিকাৰুসকলে অভিধান মেলাৰ অভ্যাস কৰাটো ভাল। সেইদৰে আমি বহুখিনি শব্দৰ অভিধানগত অৰ্থতকৈ জনপ্ৰিয় অৰ্থ (Popular Meaning) ব্যৱহাৰ কৰাটো উচিত। অৱশ্যে আমি অভিধানিক অৰ্থ ব্যৱহাৰ কৰিম নে জনপ্ৰিয় অৰ্থ ব্যৱহাৰ কৰিম সেয়া নিৰ্ভৰ কৰিব উৎস পাঠৰ ওপৰত। ইংৰাজী ভাষাৰ বাবে Vocabmemesৰ দৰে জনপ্ৰিয় মঞ্চসমূহ ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে।
২) সৃষ্টিশীল অনুবাদ আৰু তথ্যগত অনুবাদৰ পাৰ্থক্যঃ সৃষ্টিশীল লেখাসমূহ যেনে কবিতা, গল্প, উপন্যাস, নাটক আদিৰ অনুবাদ কৰিবলৈ যাওঁতে অনুবাদকৰ হাতত বহুখিনি স্বাধীনতা থাকে। আমি পাঠক আৰু অনুবাদৰ ন-শিকাৰুসকলক মনত পেলাই দিব খোজো যে নীলমণি ফুকন ছাৰে কৰা চীনা কবিতাসমূহৰ অনুবাদ বহুক্ষেত্ৰত অনুসৃষ্টিহে হৈ পৰিল। সেইদৰে মহাপুৰুষ শংকৰদেৱ আৰু মাধৱদেৱৰ অনুবাদ কৰ্মসমূহকো বহু সাহিত্য সমালোচকে অনুসৃষ্টি বুলিহে কয়। সৃষ্টিশীল লেখাসমূহক অনুবাদ কৰাতকৈ অনুসৃষ্টি কৰিলে পাঠকৰ বাবে বেছি সুবিধা হয়। উদাহৰণস্বৰূপে ধৰা হল আমি ৰাছিয়াৰ উপন্যাস এখন অনুবাদ কৰি আছো আৰু তাত ৰাই ধানৰ কথা বাৰে-বাৰে উল্লেখ আছে। আমি অনুসৃষ্টিৰ যোগেদি ৰাই ধানক তাৰ সমপৰ্যায়ৰ অসমৰ থলুৱা বাওঁ ধানৰ সৈতে তুলনা কৰি তাৰ অনুবাদ বাওঁ ধান বুলিও কৰিব পাৰোঁ। অৱশ্যে মন কৰাটো ভাল যে এনে কৰিবলৈ যাওঁতে যাতে মূল পাঠৰ অৰ্থৰ বিকৃতি নঘটে।
        সৃষ্টিশীল অনুবাদবোৰৰ ক্ষেত্ৰত এজন অনুবাদকে (বা অনুসৃষ্টকে) যিমানখিনি স্বাধীনতা পাই, তথ্যগত অনুবাদৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁ সিমানখিনি স্বাধীনতা নপায়। তথ্যগত অনুবাদ বুলি আচলতে মই প্ৰবন্ধৰ কথা কব খুজিছোঁ। সৃষ্টিশীল অনুবাদৰ বেলিকা আমি নিজৰ ইচ্ছা অনুসৰি মূল অৰ্থ বিকৃতি নকৰাকৈ সংকোচন আৰু প্ৰসাৰণৰ সুবিধা লব পাৰো, কিন্তু তথ্যগত অনুবাদৰ ক্ষেত্ৰত সেইটো নকৰাই ভাল।
৩) অনুবাদকৰ স্বাধীনতাঃ এটা প্ৰশ্ন সততে উত্থাপন হব পাৰে যে অনুবাদ বা অনুসৃষ্টিৰ ক্ষেত্ৰত এজন অনুবাদকে কিমানখিনি স্বাধীনতা লব পাৰে? অনুসৃষ্টিৰ ক্ষেত্ৰত এজন অনুবাদকৰ হাতত বহুত বেছি স্বাধীনতা থাকে। মূল অৰ্থৰ বিকৃতি নকৰাকৈ তেওঁ বহুখিনি সালসলনি আৰু স্থানীয়কৰণ কৰিব পাৰে। উদাহৰণস্বৰূপে বাল্মিকীৰ মূল ৰামায়ণত নথকা বহু ফল-ফুলৰ কথা আমি মাধৱ কন্দলিৰ ৰামায়ণত পাওঁ। যাৰ বাবে আমি মাধৱ কন্দলীৰ ৰামায়ণৰ ৰাম-লক্ষ্মণক আমাৰ গাঁৱৰেই মানুহ যেন অনুভৱ হয়। অনুসৃষ্টিত অনুবাদকৰ স্বাধীনতা প্ৰয়োগ কৰাৰ সফলতা এয়াই। আনহাতে তথ্যগত অনুবাদত অৰ্থাৎ প্ৰবন্ধ-পাতিৰ অনুবাদত (এইবোৰৰ অনুসৃষ্টি সম্ভৱ নহয়) সৃষ্টিশীল সালসলনি নকৰাই পাঠকৰ বাবে ন্যায় প্ৰদান কৰা হব।
৪) আৰ্থ-সামাজিক পটভূমিঃ কোনো এটা পাঠৰ অনুবাদ কৰিবলৈ আমি সেই উৎস পাঠটোৰ আঁৰৰ আৰ্থ-সামাজিক আৰু ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতিৰ বিষয়ে জনাটো খুবেই প্ৰয়োজন। আমি মন কৰাটো প্ৰয়োজন যে কোনো লেখাই আৰ্থ-সামাজিক আৰু ৰাজনৈতিক প্ৰভাৱৰ পৰা মুক্ত হব নোৱাৰে। উদাহৰণস্বৰূপে আমি এইটো ব্লগতে আগবঢ়োৱা চাৰ্লছ চেপলিনৰ দ্য গ্ৰেট ডিক্টেটৰৰ শেষৰ ভাষণটো অনুবাদ কৰিবলৈ যাওঁতে আমি আশা কৰিছিলো যে অনুবাদকে দ্বিতয়ী বিশ্বযুদ্ধ, হিটলাৰ, ফেচীবাদ আৰু সেই সময়ৰ আৰ্থ-সামাজিক আৰু ৰাজনৈতিক অৱস্থাৰ বিষয়ে অধ্যয়ন কৰক (অনুবাদকৰ ওচৰত আমি কৃতজ্ঞ)।  
        ওপৰৰ আলোচনাটোত আমি থুলমূলকৈ অনুবাদৰ মৌলিক তাত্বিক দিশসমূহ ফঁহিয়াই দেখুৱালোঁ। আমি আশা কৰিম যে অসমীয়া সাহিত্যই অনুবাদৰ জগতখনত শক্তিশালী ৰূপত খোজ পেলাওঁক। ব্যক্তিগতভাৱে ময়ো এজন অনুবাদ শিল্পৰ ন-শিকাৰু। এজন ন-শিকাৰু হিচাপে তাত্বিক কথাখিনিৰ বাখ্যাত ভুল ৰৈ যোৱাটো স্বাভাৱিক। বিজ্ঞজনৰ পৰামৰ্শ আমাৰ বিনম্ৰ কাম্য।

Post a Comment

3 Comments

  1. যি কি নহওঁক এইয়া সুন্দৰ প্ৰচেষ্টা ।অসমত বহুতো নামজ্বলালোকে নভবা কথাটো তোমালোকে কৰিছা।

    ReplyDelete
    Replies
    1. অশেষ ধন্যবাদ বাইদেউ

      Delete
  2. অতি প্ৰয়োজনীয় আৰু শক্তিশালী পদক্ষেপ।

    ReplyDelete