মহাত্মা গান্ধীয়ে হিটলাৰলৈ লিখা দুখন চিঠি


মহাত্মা গান্ধীয়ে হিটলাৰলৈ লিখা দুখন চিঠি

অনুবাদকঃ নিকু দুৱৰা, নৰ্থ লখিমপুৰ কলেজ কেম্পাছ

প্ৰথমখন চিঠি


ৱাৰ্ধা, চি.পি, ভাৰত
জুলাই ২৩, ১৯৩৯

প্ৰিয় বন্ধু,
মোৰ বন্ধুসকলে মানৱতাৰ স্বাৰ্থত তোমালৈ এই পত্ৰখন লিখিবলৈ জোৰ কৰি আছিল কিন্তু মই ভয় খাই আছিলো যে মোৰ কথাবোৰ তোমাৰ সমুখত বোধহয় মূল্যহীন হৈ পৰিব। কিন্তু তাৰ পাছতো মই উপলব্ধি কৰিলো মোৰ নিজৰ ভিতৰৰ আহ্বান আৰু সেয়া হৈছে যে এই মুহূৰ্তত মই হিচাপ-নিকাচ কৰি থকাতকৈ যিমান পাৰি সিমান সোনকালে তোমালৈ এই চিঠিখনৰ যোগেদি মোৰ একান্ত অনুৰোধটো প্ৰেৰণ কৰিব লাগে।
        বৰ্তমান সময়ত এইষাৰ কথা একেবাৰে নিশ্চিত হৈ পৰিছে যে যদিহে কোনোবাই এখন অনাগত বিশ্বযুদ্ধৰ পৰা মানৱতাক ধ্বংস হোৱাৰ পৰা ৰক্ষা কৰিব পাৰে সেয়া হৈছা তুমি। মই আশা কৰিছো যে তুমি এই পত্ৰখনৰ মূল্য বুজি পাবা আৰু মোৰ দৰে এজন ব্যক্তিৰ, যি নিজৰ ওৰেটো জীৱন অহিংসা আৰু যুদ্ধবিৰোধিতাৰ মাজেৰে পাৰ কৰি যৎকিঞ্চিত সফলো হৈছে। সামৰণিত যদিহে পত্ৰখনত কিবা ভুল ৰৈ গৈছে তাৰ বাবে মই তোমাৰ ওচৰত ক্ষমা বিচাৰিছোঁ।
মই মোখনি মাৰিছো,
তোমাৰ বন্ধু
মোহনদাস কৰমচাঁদ গান্ধী

সিপাৰে,
হিটলাৰ
বাৰ্লিন, জাৰ্মানী


দ্বিতীয়খন চিঠি

ৱাৰ্ধা
ডিচেম্বৰ ২৪, ১৯৪০

প্ৰিয় বন্ধু,
প্ৰথমখন চিঠিৰ ফটো
যিহেতু তোমাক মই বন্ধু বুলি সম্বোধন কৰিলোৱেই, গতিকে বন্ধুত্বৰ স্বাভাৱিক চৰ্ত অনুসৰিয়েই আমাৰ মাজত আনুষ্ঠানিকতা ৰখাটো উচিত নহব বুলি ভাবিছোঁ। মোৰ কোনো শত্ৰু নাই, কিয়নো মোৰ জীৱনৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ বুলি ভবা কামটোয়েই হৈছে সমগ্ৰ পৃথিৱীজুৰি বৰ্ণ, জাতি বা ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ উৰ্ধত গৈ বন্ধুত্বৰ প্ৰসাৰ কৰা। মই আশাবাদী যে কিদৰে সমগ্ৰ পৃথিৱীৰ এক বৃহৎ অংশই, যিসকলে বিশ্বজোৰা বন্ধুত্ব আৰু সহযোগিতাক বিশ্বাস কৰে তেওঁলোকে তোমাৰ ওপৰত নজৰ ৰাখিছে সেয়া তুমি উপলব্ধি কৰিবা। আমি তোমাৰ নিজৰ পিতৃভূমিৰ প্ৰতি থকা ভালপোৱা আৰু তোমাৰ অদম্য সাহসক সন্মান কৰোঁ বা আমি এয়াও বিশ্বাস নকৰো যে তুমি এজন নিৰ্দয় ৰাক্ষস, যিদৰে তোমাক তোমাৰ শত্ৰুপক্ষই উপস্থাপন কৰিবলৈ বিচাৰে। কিন্তু তৎসত্বেও তোমাক সোঁৱৰাই দিব খোজো যে তোমাৰ নিজৰ আৰু তোমাৰ নিকট বন্ধু আৰু অনুগামীসকলৰ লিখনীসমূহ আৰু তোমাৰ নিজৰ চৰকাৰী সিদ্ধান্তসমূহে তোমাক এজন ৰাক্ষসতকৈ কম কৰি তোলা নাই, যিবোৰ ইতিমধ্যেই মানুহৰ মৰ্যদাৰ বাবে ক্ষতিকাৰক হৈ উঠিছে। লগতে মোৰ দৰে ব্যক্তিসকলৰ, যিসকলে বিশ্বভাতৃত্ববোধ আৰু বন্ধুত্বৰ প্ৰসাৰৰ কাম কৰি আছো, সেইসকলৰ প্ৰতি তুমি কৰা বিচাৰো এইক্ষেত্ৰত প্ৰণিধানযোগ্য। উদাহৰণস্বৰূপে মই আঙুলিয়াই দেখুওৱাব খোজো চেকশ্লভাকিয়াত কৰা ধ্বংসলীলা, পোলেণ্ডত কৰা সেই গণ-ধৰ্ষণ বা ডেনমাৰ্কত কৰা সেই ধ্বংস কাৰ্যসমূহ পাহৰি যোৱাটো অনুচিত। মই শুনিবলৈ পাইছো যে এই ধ্বংসলীলাবোৰ তোমাৰ জীৱনৰ আদৰ্শ বোলে! কিন্তু আমাক সৰুৰে পৰাই শিকাই অহা হৈছে যে এইধৰণৰ ঘটনাবোৰ মানৱতাৰ বিৰুদ্ধে কৰা অপকৰ্মৰ বাহিৰে আন একো নহয়। আৰু সেইবাবেই আমি কেতিয়াও তোমাৰ সশস্ত্ৰ পদ্ধতিৰ সমৰ্থন বা ইয়াৰ সফলতা কামনা কৰিব নোৱাৰোঁ। শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে আমাৰ স্থিতি অতি স্পষ্ট আৰু একক। আমি ব্ৰিটিছ ঔপনিৱেশিকতাবাদক নাজীবাদৰ সমানেই বিৰোধিতা কৰি আহিছোঁ। কিন্তু তাৰ মাজতো এটা স্পষ্ট তফাৎ আছে। সমগ্ৰ পৃথিৱীৰ প্ৰায় এক পঞ্চমাংশ মানুহকেই ব্ৰিটিছসকলে ঔপনিৱেশিক শাসনৰ অধীনত থাকিবলৈ বাধ্য কৰাইছে আৰু তেওঁলোকৰ কবলগীয়া এয়ে যে মানৱতাৰ এই অংশটোৱে নিজৰ উন্নয়ন আৰু বোজা নিজেই বহন কৰিবলৈ সক্ষম হোৱা নাই!* আমাৰ প্ৰতিৰোধ ব্ৰিটিছ ব্যক্তিসকলক হত্যা কৰিবলৈ নহয়, বৰং তেওঁলোকক ইয়াৰ পৰা আঁতৰাই দিবলৈহে। আমি শাসন ব্যৱস্থাৰ পৰিৱৰ্তন বিচাৰো, ব্ৰিটিছসকলক যুদ্ধভূমিত পৰাজিত কৰিবলৈ নিবিচাৰোঁ। ব্ৰিটিছ ঔপনিৱেশিকতাবাদৰ বিৰুদ্ধে আমাৰ বিপ্লৱ আৰু প্ৰতিৰোধৰ পদ্ধতি সম্পূৰ্ণ অহিংসাত্মক। আমি তেওঁলোকক ইয়াৰ পৰা আঁতৰাই পঠিয়াব পাৰো বা নোৱাৰে সেয়া সময়ে কব, কিন্তু তেওঁলোকে যে আমাক আৰু শাসন কৰি থাকিব নোৱাৰে সেয়া নিশ্চিত। তাৰ কাৰণ হৈছে তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে আমি প্ৰয়োগ কৰা অসহযোগ আৰু অহিংসাৰ অস্ত্ৰ! অহিংসাত্মক পদ্ধতিৰ মূলগত বৈশিষ্ট্যই হৈছে ইয়াৰ অপ্ৰতিৰোধ্যতা। এই অপ্ৰতিৰোধ্যতাৰ আঁৰৰ কাৰণ হৈছে যে কোনো শোষকেই শোষিতৰ অনুমতিৰ অবিহনে শোষণ কৰিব নোৱাৰে। ব্ৰিটিছ ঔপনিৱেশিক শাসকৰ হাতত নিশ্চয় আমাৰ শৰীৰ আৰু স্থাৱৰ সম্পত্তিবোৰৰ মালিকানা আছে, কিন্তু আমাৰ আত্মাক ওপৰত তেওঁলোকৰ তিলমানো দখল নাই। ব্ৰিটিছসকলৰ হাতত নিশ্চয় এনে কোনো ব্যৱস্থা আছে, যাৰ দ্বাৰা তেওঁলোকে প্ৰতিজন ভাৰতীয় নাৰী, পুৰুষ আৰু শিশুক ধ্বস কৰি দিব পাৰিব, কিন্তু সেয়া কোনোপধ্যেই বীৰত্বৰ কাম হৈ নুঠিব আৰু যাৰ বাবেই এমুঠি ব্যক্তিৰ সততাই যুক্তিৰ উৰ্ধত গৈও সমগ্ৰ বিপ্লৱটোক পুনৰ ঘূৰাই আনিব পাৰিব। আৰু সেইবাবেই মই নিশ্চিত যে যদিহে ভাৰতত এনে এচাম নাৰী-পুৰুষ থাকে, যিসকলে শোষকক হত্যা কৰাৰ বিপৰীতে তেওঁলোকক অহিংস নীতিৰে আঁঠু লবলৈ বাধ্য কৰিব পাৰে, তেতিয়াই সেইচাম মানুহে অৰাজকতা আৰু পৰাধীনতাৰ পৰা মুক্ত হোৱাৰ পথটো প্ৰদৰ্শন কৰিব পাৰিব। মই তোমাক সম্পূৰ্ণ সততাৰে মোক বিশ্বাস কৰিবলৈ অনুৰোধ কৰিছো যে সেই তেনেচাম মানুহৰ সংখ্যা ভাৰতত অবিশ্বাস্য ধৰণেৰে বেছি। তেওঁলোকে এই অহিংসা নীতিৰ প্ৰশিক্ষণ যোৱা একুৰি বছৰ ধৰি লাভ কৰি আহিছে। আৰু এইচাম মানুহৰ সৈতেই আমি যোৱা আধাটো শতিকা ধৰি ব্ৰিটিছ শাসনক ভাৰতৰ পৰা উফৰাই পেলাবলৈ বিপ্লৱ কৰি আহিছোঁ। আজি মই গভীৰ অন্তঃকৰণেৰে উপলব্ধি কৰিছো যে স্বাধীনতা সংগ্ৰামটো আজিতকৈ শক্তিশালী কোনোদিনেই হোৱা নাছিল। ভাৰতৰ আটাইতকৈ শক্তিশালী ৰাজনৈতিক মঞ্চখন, অৰ্থাৎ ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছে অহিংস পদ্ধতিৰে এই সংগ্ৰামৰ প্ৰাপ্য সফলতা আজুৰি অনিবলৈ অশেষ চেষ্টা কৰি আছে। আমি অহিংস পদ্ধতিৰ প্ৰয়োগৰ যোগেদি এই সংগ্ৰামত অভূতপূৰ্ব সফলতা লাভ কৰিছোঁ। আমি পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ নিষ্ঠুৰ আৰু সংগঠিত হিংসুকসকল, অৰ্থাৎ ব্ৰিটিছৰ বিৰুদ্ধে যুঁজি আছোঁ। আমি ইয়াক প্ৰত্যাহ্বান জনাইছোঁ। আমাৰ এই সংগ্ৰাম ব্ৰিটিছ বা জাৰ্মানসকলতকৈ বেছি সংগঠিত বুলি উপলব্ধি কৰিছোঁ। আমি জানো যে ব্ৰিটিছৰ দ্বাৰা পৰাধীন হৈ থকাৰ অৰ্থ ভাৰতকে ধৰি অনা-ইউৰোপীয় জাতি আৰু জাতিসত্বাসমূহৰ বাবে কেনেধৰণৰ এটা বিপদজনক কাৰবাৰ। কিন্তু আমি স্পষ্টভাৱে কব খোজো যে আমি জাৰ্মান দেশৰ সহায়ত ব্ৰিটিছ শাসনৰ অৱসান হোৱাটো কাস্মিনকালেও নিবিচাৰোঁ। আমি বুজি পাইছো যে অহিংস পদ্ধতিৰ ইমানেই বেছি শক্তি আছে যে যদিহে সংগঠিত হৈ পৰে তেন্তে ই সমগ্ৰ পৃথিৱীৰ প্ৰতিটো হিংসুক শক্তিৰ বিৰুদ্ধে অকলেই যুঁজ দিয়াৰ বাবে সক্ষম। মই আগতেই উল্লেখ কৰিছো যে অহিংস পদ্ধতিত পৰাজয়ৰ ধাৰণাই নাই। অহিংস পদ্ধতি হৈছে কাকো হত্যা নকৰাকৈ বা আঘাত নকৰাকৈ কৰা নহলে মৰাৰ প্ৰতিজ্ঞা। এই অহিংস পদ্ধতিক প্ৰয়োগ কৰিবলৈ টকা-পইচা আৰু তুমি অতি নিখুঁটভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা বিজ্ঞান-প্ৰযুক্তিবিদ্যাৰ ধ্বসাত্মিকা শক্তিৰ ব্যৱহাৰ কৰাৰ কোনো প্ৰয়োজনেই নাই। মোৰ বাবেই এয়াই স্বৰ্গ, যত কোনেও কাৰো ওপৰতে আধিপত্য প্ৰতিষ্ঠা নকৰে বা কৰিবলৈ চেষ্টাও নকৰে। তোমাক মই সোঁৱৰাই দিব বিচাৰো যো বালীলৈ যিপাত, সুগ্ৰীৱলৈও একেপাতেই। অৰ্থাৎ আজি নহলেও কাইলৈ ব্ৰিটিছসকলে বা আন কোনো শক্তিয়ে তুমি তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে ব্যৱহাৰ কৰা সেই একেটা ধ্বংসাত্মক পদ্ধতিৰে ব্যৱহাৰ কৰিবা। তুমি ভৱিষ্যতৰ জাৰ্মান নাগৰিকসকলে গৌৰৱ কৰিব পৰাকৈ একোৱেই এৰি যোৱা নাই। তেওঁলোকে কেতিয়াও বৰ্বৰতাৰ দস্তাবেজক লৈ গৌৰৱ কৰিব নোৱাৰে, দৰকাৰ হলে সি যিমানেই নিখুঁট আৰু পৰিকল্পিত নহওঁক কিয়! আৰু সেইবাবেই মই মানৱতাৰ খাতিৰতে তোমাক এই যুদ্ধখন বন্ধ কৰিবলৈ অনুৰোধ কৰিছোঁ। মই নিশ্চিত যে তুমি আৰু ব্ৰিটিছসকলে তোমালোকৰ মাজৰ বিবাদসমূহক তোমাৰ সন্মতিৰেই যদি এখন নিৰপেক্ষ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিচাৰালয়ৰ মজিয়ালৈ লৈ যোৱা তেতিয়া তুমি একোৱেই নেহেৰুৱাবা। যদিও তুমি যুদ্ধত সফলো হোৱা, সময়ৰ বিচাৰত ই কেতিয়াও প্ৰমাণ নকৰিব যে তুমি শুদ্ধ আছিলা, ই মাত্ৰ ইয়াকেই প্ৰমাণ কৰিব যে তোমাৰ ধ্বংসাত্মক শক্তিবোৰ আনতকৈ বেছি উন্নত আছিল। যদিহে তুমি এখন নিৰপেক্ষ বিচাৰালয়ৰ দ্বাৰস্থ হোৱা তেতিয়া তোমাৰ এই সিদ্ধান্তক সমগ্ৰ বিশ্বৰ মানৱতাই শুদ্ধ বুলি গ্ৰহণ কৰিব। তুমি নিশ্চয় জানাই যে যোৱা বহুকেইটা দশক ধৰি মই ব্ৰিটিছসকলকো এই অহিংস পদ্ধতিক গ্ৰহণ কৰিবলৈ অনুৰোধ জনাই আহিছোঁ আৰু ইয়াৰ একমাত্ৰ কাৰণ হৈছে ব্ৰিটিছসকলে মোক প্ৰতিদ্বন্দ্বী বুলি ভাবিলেও বন্ধু হিচাপেই গ্ৰহণ কৰে। যিহেতু মই তুমি আৰু তোমাৰ জনগণৰ বাবে অচিনাকি, সেইবাবেই ব্ৰিটিছসকলক কৰা সকলোবোৰ অনুৰোধ তোমাক কৰিবলৈ মোৰ সাহস নাই। অৱশ্যে ইয়াৰ অৰ্থ এয়া নহয় যে মই আজি ব্ৰিটিছসকলৰ বিৰুদ্ধে অহিংসাক যিমান শক্তিশালী অস্ত্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰি আহিছো, সিমান তোমাৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য নহব। আৰু সেইবাবেই মই তোমাক এটা অতি প্ৰায়োগিক আৰু পৰিচিত প্ৰস্তাৱহে তুলি ধৰিব খুজিছোঁ। তুমি নিশ্চয় জানা যে যিসময়ত সমগ্ৰ ইউৰোপীয় ব্যক্তিৰে অন্তৰাত্মাই শান্তিৰ বাবে ধৰফৰাই আছে, সেই সময়চোৱাটো ব্ৰিটিছ শাসকপক্ষই আমাৰ অহিংস পদ্ধতিৰ আন্দোলনৰ ওপৰত প্ৰতিবন্ধকতা আৰোপ কৰি ৰাখিছে। মই যদি তোমাক অনুৰোধ কৰো যে তুমি তোমাৰ ফালৰ পৰাই এটা শান্তিৰ পদক্ষেপ আৰম্ভ কৰা, এয়া বাৰু বেছিকৈ কোৱা হব নেকি? মই স্বীকাৰ কৰো যে এই প্ৰস্তাৱটোয়ে তোমাক ব্যক্তিগতভাৱে কি প্ৰভাৱ পেলাব সেই সম্পৰ্কে মই অনিশ্চিত, কিন্তু ইউৰোপৰ সেই লাখ-লাখ মানুহৰ চেপা কান্দোনবোৰ মোহাৰি দিব পাৰিব, যিসকলে শান্তি বিচাৰে। মই সেই চেপা-কান্দোনবোৰ শুনা পাওঁ। তুমি মোৰ বাবে এইকন কৰিব পাৰিবা নে? মই এই পত্ৰখন তোমাৰ সৈতে একেলগে চিগনৰ মুছুলিনিলৈও প্ৰেৰণ কৰিব খোজো, যাক মই ইংলেণ্ডত ঘূৰণীয়া মেজমেল কৰিবলৈ যাওঁতে লগ পাইছিলোঁ। মই আশা কৰিম যে তেৱোঁ এই পত্ৰখন গ্ৰহণ কৰি তেওঁৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সাল-সলনিসমূহ কৰি লব।

ভৱদীয়া
তোমাৰ বন্ধু
মোহনদাস কৰমচাঁদ গান্ধী

সিপাৰে
হিটলাৰ
বাৰ্লিন, জাৰ্মানী



* এই শব্দকেইটাৰ যোগেদি মহাত্মা গান্ধীয়ে ব্ৰিটিছসকলে কোৱা Burden of the white peopleৰ ধাৰণাটোৰ কথা কৈছে। এই ধাৰণাটোৱে কব খোজে যে ব্ৰিটিছসকল বা বগা ছালৰ মানুহবোৰ পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ সুসভ্য মানুহ আৰু তেওঁলোকৰ এয়া দায়িত্ব যে তেওঁলোকতকৈ নিকৃষ্ট (অৰ্থাৎ কলা আৰু হালধীয়া ছালৰ ব্যক্তিসকল)সকলক সুসভ্য কৰি তোলাটো শ্ৰেষ্ঠ হোৱাৰ বোজা। এই যুক্তিৰ যোগেদি দৰাচলতে তেওঁলোকে ঔপনিৱেশিকতাবাদক যুক্তিৰে প্ৰতিপন্ন কৰিবলৈ খুজিছিল।

(অনুবাদকৰ টোকাঃ পৃথিৱীৰ দহখন মহান চিঠিৰ ভিতৰত মহাত্মা গান্ধীয়ে হিটলাৰলৈ লিখা এই দুখন চিঠিকো সন্মানেৰে সামৰি লোৱা হয়। বিশ্ব-ভাতৃত্ববোধ আৰু অহিংসা দৰ্শনৰ বাবে এই চিঠি দুখনৰ তাৎপৰ্য অতি ব্যাপক। অৱশ্যে আমোদজনক কথাটো এইটো যে এই দুখন চিঠি হিটলাৰে কেতিয়াও পঢ়িবলৈ নাপালে!)

Post a Comment

9 Comments

  1. সুখী হ'লো এই উপহাৰত

    ReplyDelete
  2. ভাল পালো পঢ়িবলৈ পাই।ধন্যবাদ।

    ReplyDelete
    Replies
    1. অশেষ ধন্যবাদ জনাইছোঁ

      Delete
  3. মনৰ কাপেৰে ধন্যবাদ

    ReplyDelete
  4. You are doing a great job!Love and respect 🙏

    ReplyDelete